Sóng thần là gì? Tổng hợp kiến thức cơ bản về sóng thần bạn cần biết

Sóng thần là gì? Nguyên nhân hình thành sóng thần? Đặc điểm nhận biết sắp có sóng thần xảy ra. Tổng hợp những kiến thức cơ bản nhất về sóng thần – một trong số những thảm họa thiên nhiên khủng khiếp nhất.

Sóng thần là gì?

Sóng thần trong tiếng Anh viết là (tsunami). Thuật ngữ này bắt nguồn từ tiếng Nhật, trong đó  津 tsu, âm Hán Việt: “tân” có nghĩa là bến và 波 nami, “ba” có nghĩa là “sóng”. Nguồn gốc xuất hiện thuật ngữ này là do những ngư dân Nhật Bản không biết nguyên nhân hình thành những con sóng khổng lồ ngoài khơi xa là do đâu.

sóng thần là gì

Về mặt ý nghĩa khoa học, sóng thần là những con sóng trọng lực hình thành từ dưới đáy biển hay ngoài khơi xa, mang theo một khối lượng nước khổng lồ di chuyển với tốc độ cực nhanh. Những con sóng này có biên độ sóng nhỏ nhưng lại cao tới hàng chục thậm chí hàng trăm mét.Những con sóng có năng lượng lớn, tốc độ cao nên đổ bộ vào bờ sẽ có sức tàn phá khủng khiếp, nhấn chìm và cuốn trôi mọi thứ trên đường đi xuống biển.

Nguyên nhân hình thành sóng thần

Không tự nhiên mà những con sóng với cột nước cao tới hàng chục hay hàng trăm mét hình thành ngoài khơi xa rồi ập vào bờ. Sóng thần hình thành khi đáy biển đột ngột bị biến dạng, một lượng nước bị chiếm chỗ và dịch chuyển lớn theo chiều dọc của vỏ Trái Đất.

Những điều này chỉ có thể xảy ra khi có động đất dưới đáy biển, lở đất cực lớn hay núi lửa phun trào. Động đất xảy ra khi các mảng địa chất dịch chuyển, tách xa nhau ra hay va chạm vào nhau làm biến dạng bề mặt vỏ Trái Đất. Khi các mảng địa chất va chạm vào nhau, rìa lục địa bị đẩy xuống dưới tạo nên áp suất cực lớn tạo ra các đợt chấn động dưới lòng biển.

Hiện tượng núi lửa phun trào và lở đất cũng là nguyên nhân gây ra sóng thần. Núi lửa sau hàng trăm năm yên ổn bỗng nhiên trở mình “thức giấc” khuấy đảo hàng trăm mét khối địa chất đất đá, trầm tích thay đổi và rơi xuống đáy biển. Những dòng dung nham hay đất đá khổng lồ rơi xuống biển chiếm thể tích của một khối lượng nước nhất định, làm dịch chuyển khối lượng nước. Dưới ảnh hưởng của trọng lực, khối lượng nước này lan tỏa khắp bề mặt đại dương tạo thành những con sóng cực lớn.

Sóng thần hoạt động như thế nào?

Những con sóng biển hình thành do gió bình thường chỉ có chu kỳ (thời gian để đợt sóng sau tới vị trí một điểm sau đợt sóng trước) rất ngắn trong 10 giây. Nhưng ở những vùng biển sâu và rộng, các cơn sóng thần có chu kỳ rất dài có thể từ phút tới nhiều giờ.

Trong khi những con sóng biển bình thường chỉ cao chưa tới 1 mét. Khi có gió thổi mạnh từ cấp 4 cấp 5 thì sóng cao từ 2-4m. Sóng biển thông thường chỉ cao tới 10m khi có bão.

núi lửa gây sóng thần

Nhưng sóng thần có thể cao tới hàng chục, thậm chí hàng trăm mét. Tuy nhiên, đó chỉ là chiều cao khi đợt sóng đổ bộ vào bờ. Còn chiều cao thực của một đợt sóng thần khi chúng đang di chuyển ngoài đại dương mênh mông chỉ chưa tới 1m. Do đó, bằng mắt thường người dân rất khó nhận ra mối nguy hiểm.

Ở vùng nước sâu, các cơn sóng chỉ xuất hiện do chuyển động của nước tính từ bề mặt đến độ sâu bằng nửa chiều dài sóng, tức là tối đa chỉ khoảng 100m. Do sự phân tán chuyển động của nước ít xảy ra ở những vùng biển sâu. Trong khi đó, những con sóng thần có chiều dài ít nhất lớn gấp 20 lần chiều sâu nơi chúng hình thành. Do đó, ngay cả ở những vùng biển nông vẫn có thể hình thành những con sóng thần cực kỳ khủng khiếp.

Sóng thần có năng lượng cực lớn nên chúng di chuyển rất nhanh. Tốc độ di chuyển của sóng biển trong đại dương là khoảng 500 dặm một giờ. Khi di chuyển tới gần bờ, đáy biển sẽ dần nông hơn nên con sóng không thể di chuyển được nữa mà dựng đứng lên cao nhất có thể rồi đổ bộ vào bờ thật mạnh mẽ.

Càng di chuyển vào tới gần bờ thì khoảng cách giữa các con sóng càng ngắn lại, do càng tiến gần bờ cơn sóng càng di chuyển chậm lại so với di chuyển ở ngoài khơi. Cũng bởi vậy, năng lượng của con sóng dần bị nén lại khi tiến sát bờ rồi bung lên thành những đợt sóng cao và có sức phá hủy khủng khiếp.

Ví dụ, Thái Bình Dương có độ sâu trung bình là 4000m. Một cơn sóng thần di chuyển với tốc độ khoảng 200m/s (tức 720km/h hay 450 dặm/giờ) và bị tiêu hao chút ít năng lượng. Khi di chuyển tới khu vực biển nông hơn, độ sâu chỉ còn 40m, tốc độ sẽ là 20m/s (tức là xấp xỉ 72km/h hay 45 dặm/giờ). Với tốc độ này thì những con sống vẫn thừa sức đổ bộ vào bờ một cách nhanh khủng khiếp.

Dấu hiệu nhận biết sắp xảy ra sóng thần

Dù sóng thần hình thành và di chuyển cực nhanh bất chấp khoảng cách rất dài và rất khó nhận biết. Tuy vậy, trước khi có đợt sóng thần đổ bộ vào bờ thì mặt nước và bờ biển tại khu vực đó cũng có những thay đổi nhất định. Nếu biết cách quan sát thì đó chính là những dấu hiệu chỉ dẫn cho con người biết sóng thần sắp kéo tới.

Những dấu hiệu thường báo trước một cơn sóng thần sắp xảy ra là:

Động đất: Nếu nơi bạn ở là khu vực ven biển và bạn cảm nhận được có động đất với rung lắc mạnh đến nỗi không thể đứng vững. Với những trận động đất mạnh cỡ vậy thì nguy cơ xảy ra sóng thần là cực cao.

động đất là nguyên nhân gây ra sóng thần

Nước biển thay đổi bất thường. Trước khi có sóng thần, nước biển có nhiều thay đổi như xuất hiện các bong bóng chứa khí gas cảm giác như nước đang được đun sôi. Nước biển nóng một cách bất thường ngay khi trời không có nắng nóng. Nước biển có thể có mùi như mùi trứng thối hay mùi xăng dầu do chứa khí H2S. Nếu chạm vào nước này có thể khiến da bạn bị mẩn ngứa.

Thời điểm sóng thần sắp kéo tới, biển bỗng nhiên lặng bất thường. Trời có thể có mây đen vần vũ, phía xa biển có vệt đỏ nơi đường chân trời.

Khi sóng gió đột nhiên thay đổi, một số loài động vật có thể cảm nhận sự thay đổi này trước con người. Trong đó loài chim là nhạy cảm nhất, các đàn chim hải âu rời tổ bay ngược biển là báo hiệu chuyện không lành.

Ngoài ra, khi sóng biển chuẩn bị ập vào bờ có thể phát ra những tiếng nổ lớn hay những tiếng gầm rú như tàu hỏa…

Một số đợt sóng thần khủng khiếp trong lịch sử nhân loại

Hàng chục năm qua, kể từ khi ngành khoa học khí tượng phát triển, giới chuyên môn đã ghi chứng kiến và ghi nhận rất nhiều lần sóng thần khủng khiếp xảy ra khắp nơi trên Trái Đất. Sau đây là một số lần xảy ra sóng thần kinh hoàng nhất mà lịch sử con người từng biết đến:

Đêm 9/7/1958, trận động đất mạnh 7,7-8,3 độ richter đã gây ra một trận lở đất kinh hoàng ở bờ đông bắc vịnh Lituya dọc theo bờ biển phía nam bang Alaska (Mỹ). 40 triệu mét khối đất đá lao từ độ cao 914m xuống biển tạo ra đợt siêu sóng thần khủng khiếp nhất mà con người từng ghi nhận cao tới 527m.

Ngày 26/12/2004, động đất 9,2 độ Richter tại Ấn Độ Dương đã tạo ra những con sóng thần cao 30m phá hủy bờ biển của 14 quốc gia khu vực này và cướp đi sinh mạng của hơn 225.000 người.

Ngày 11/3/2011, động đất mạnh 9 độ Richter gây sóng thần cao tới hơn 40m lan dọc bờ biển Thái Bình Dương của Nhật Bản làm hơn 25 ngàn người chết, mất tích và bị thương.

Chiều 22/5/1960 xảy ra cơn đại địa chấn mạnh 9,5 độ Richter kéo dài 10 phút ở khu vực ven biển thành phố Valvia, Chile đã gây ra sóng thần cao 25m. Đợt sóng khổng lồ đã tàn phá một vùng rộng lớn ven Thái Bình Dương kéo dài từ miền nam Chile, Hawaii sang phía Đông Nhật Bản, Philippines, phía đông New Zealand và vùng đông nam Australia. Tổng cộng đã có khoảng 5.700 người thiệt mạng trong thảm họa này.

vanncaldwell.com

Sóng thần là gì? Tổng hợp kiến thức cơ bản về sóng thần bạn cần biết
5 (100%) 1 vote
Please follow and like us:

Leave a Reply